KENAPA AMALAN ZAKAT TIDAK IKUT IMAM SYAFIE SEPENUHNYA?

adminSoal Jawab Zakat0 Comments

Soalan: Saya mengikuti sebuah kumpulan pengajian kitab turath (klasik). Ustaz yang mengajar menggunakan kitab Fiqh Syafie. Saya dapati, banyak amalan zakat yang berjalan di negara ini sekarang, tidak lagi sepenuhnya mematuhi pendapat Imam as-Syafie. Bukankah Malaysia bermazhab Syafie dan sepatutnya lebih mengutamakan pandangan Imam Syafie dalam amalan agamanya? Sebagai orang awam, saya amat mengharapkan penjelasan pihak ustaz.

Jawapan: Segala puji bagi Allah SWT, selawat dan salam buat Nabi Muhammad SAW, ahli keluarga dan sahabat baginda sekaliannya. Ammaba’du. Saya berdoa moga jawapan yang disajikan ini mampu menjernihkan kekeliruan yang mungkin bersarang sekian lama di kebanyakan minda umat Islam. Terlebih dahulu marilah kita memanjatkan doa agar Allah SWT merahmati tokoh ulama pengasas Mazhab Syafie, iaitu Abu Abdullah Muhammad bin Idris as-Syafie rahimahullahu ta’ala.

Mari berkenalan dahulu dengan Imam Syafie. Beliau dilahirkan di Ghaza (150 Hijrah). Di usia sangat mentah, bapanya meninggal dunia. Imam Syafie dipelihara oleh ibunya yang sangat miskin. Mereka berpindah ke Mekah. Imam Syafie memulakan pengajian di Mekah. Menakjubkan, beliau telah menghafal seluruh al-Quran di usia 7 tahun.

Di usianya 15 tahun, Imam Syafie berjaya menghafal seluruh kitab al-Muwatha’, kitab hadis dan fiqh susunan Imam Malik (mengandungi 1, 720 hadis). Di Mekah, gurunya telah memberikan izin kepada Imam Syafie untuk mula memberikan fatwa ketika usianya 15 tahun.

Imam Syafie mengembara ke Mekah, Madinah, Yaman, Iraq dan Mesir untuk belajar dan berbakti. Gurunya-gurunya sangat ramai. Di Madinah, Imam Syafie pernah berguru dengan Imam Malik yang sangat berpegang dengan dalil al-hadis dalam kaedah mengeluarkan fatwanya. Di Iraq pula, Imam Syafie berguru dengan anak-anak murid Imam Hanafi yang banyak menggunakan hujah akal dalam berfatwa.

Gabungan dua sekolah pengajian ini, menjadikan Imam Syafie seorang yang sangat faqih (faham) dalam selok belok mengeluarkan fatwa. Inilah kelebihan Imam Syafie. Beliau juga mempunyai dua kumpulan fatwa. Fatwa-fatwa semasa di Baghdad disebut qaul qadim (pendapat lama), dan fatwa yang dikeluarkan di Mesir disebut qaul jadid (pendapat baharu). Imam Nawawi menyatakan, apabila berbeza fatwa antara keduanya, maka ambillah fatwa Qaul Jadid.

Sesuai keilmuannya, Imam Syafie menulis banyak kitab dalam bidang fiqh, usul fiqh dan hadis. Sayangnya, ada yang hilang dan ada yang berjaya ditemui. Oleh kerana menguasai hadis dengan baik, beliau sangat keras menentang ahli bid’ah dan digelar pembela Sunnah. Imam Syafie meninggal dunia di Mesir pada tahun 204 Hijrah (rujuk Muhammad Rizqi Romdhon, Sejarah Singkat Imam as-Syafie dan Mazhabnya, petikan dari tesis bertajuk Studi Fiqhiyah Mazhab Syafie Terhadap Praktik Jual Beli).

Pasca wafatnya beliau, anak-anak muridnya telah mengembangkan lagi ajaran Imam Syafie menjadi mazhab yang kukuh. Mereka menggunakan metodologi pengeluaran hukum yang diterokai oleh Imam Syafie, yang bersumberkan al-Quran, al-Hadis, Ijmak dan qiyas. Pengembangan mazhab berjalan terus hingga ke hari ini. Ia disebut sebagai aliran Syafiiyah.

 

6

 

Kitab utama Imam Syafie ialah al-Umm (Induk), yang menerangkan dasar-dasar fiqh dalam Mazhab Syafie. Manakala Kitab Fiqh al-Manhaji as-Syafie adalah contoh kitab fiqh mutakhir yang disusun oleh ulama aliran Syafiiyah, iaitu Dr. Mustafa al-Khin, Dr. Mustafa al-Bugha dan Ali asy-Syarbaji. Hakikatnya, memang majoriti umat Islam di belahan Asia Tenggara, iaitu Malaysia, Indonesia, Brunei, Singapura dan Thailand bermazhab Syafie. Malah mazhab yang dianggap ‘rasmi’ di negara-negara berkenaan juga adalah Mazhab Syafie. Inilah pandangan umum.

Namun begitu, mungkin ramai tidak menyedari bahawa Mazhab Syafie tidak ditulis sebagai mazhab rasmi di Malaysia. Di dalam Perlembagaan Malaysia, hanya dicatatkan bahawa ‘Islam sebagai agama persekutuan’ (rujuk Perkara 3, Perlembagaan Malaysia).

Oleh itu, apabila disebut Syafie sebagai mazhab ‘rasmi’, maka ia adalah ‘uruf’ atau ‘adat kebiasaan’ yang sudah bersebati, bahawa kita semuanya memang bermazhab Syafie. Sebenarnya, majoriti umat Islam di Malaysia bermazhab ‘ahlus Sunnah wal jamaah’. Kedah, Perlis dan Kelantan telah memasukkan terma ‘ahlus Sunnah wal jamaah’ sebagai mazhab rasmi, bukan Syafie.

Negeri-negeri lain termasuklah Selangor, Negeri Sembilan, Terengganu dan Pahang hanya meletakkan Islam sebagai agama rasmi. Begitu juga negeri Johor, tanpa sebarang penambahan terma ‘ahlus Sunnah wal jamaah’ atau ‘mazhab’ di dalam perlembagaan negeri. Hanya ada sebuah negeri sahaja memasukkan Syafie sebagai mazhab rasminya, iaitu Perak.

Sesuai dengan ‘pemahaman dan pemakaian umum setempat’, Mazhab Syafie pun dianggap sebagai mazhab rasmi dan menjadi rujukan. Maka dalam banyak aspek ibadah, seperti solat, zakat, puasa dan haji, para ulama mengambil pendapat dari Mazhab Syafie (rujuk Jurnal Undang-undang Malaysia, UKM, 2011 dengan tajuk Penetapan Ahli Sunnah Wal Jamaah Sebagai Definisi Islam Di Malaysia, hal. 32)

Saya fikir, orang yang memahami kondisi ini pasti mengerti bahawa tidaklah wajar andai kita membataskan Islam hanya dalam kerangka Mazhab Syafie semata-mata. Ini kerana, di samping Mazhab Syafie, ada banyak lagi mazhab yang muktabar yang semuanya diiktiraf oleh fuqaha. Antara mazhab itu ialah Mazhab Maliki, Mazhab Hanafi dan Mazhab Hanbali.

Pun begitu, tidak dinafikan bahawa dalam proses penggubalan fatwa dan pengeluaran hukum (istinbat hukum), memang para ulama di Malaysia merujuk terlebih dahulu kepada pandangan Imam Syafie. Hal ini adalah wajar, memandangkan Mazhab Syafie adalah mazhab yang mula-mula masuk ke alam Melayu  (rujuk Ridzwan Ahmad, Jurnal Fiqh, No. 4 (2007), bertajuk ‘Sikap Liberal Dalam Memahami Fiqh Mazhab Syafi‘I: Realiti Dan Fenomena Di Malaysia, hal. 121)

Walaupun begitu, tidak bermakna ia ‘mengikat’ penggubal fatwa untuk tidak meninjau pandangan fuqaha yang lain. Ia boleh dilakukan atas keperluan. Namun tidaklah dibuat dengan sesuka hati sahaja. Mestilah ada justifikasinya. Ia demi mengelakkan gejala ‘bermudah-mudahan’ dalam urusan agama oleh orang-orang awam. Para ulama sememangnya mempunyai sandaran dalil dan pemahaman yang khusus dalam mengeluarkan sesuatu fatwa.

Kesimpulannya, tidak menjadi masalah kepada pemakaian pendapat selain daripada Mazhab Syafie selagi mana ia masih dalam kerangka yang diizinkan, yakni dipersetujui oleh mufti dan Jawatankuasa Fatwa dan dijadikan sebagai fatwa rasmi demi kebaikan semua pihak. Wallahua’lam.

Disediakan oleh Ustaz Hamizul Abdul Hamid,
Perunding Dakwah Zakat (Strategik)
Lembaga Zakat Selangor (MAIS)

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *